Menselijke waarden als leidraad bij organisatieveranderingen.

 

Het onderzoek

Dit evaluatief onderzoek is vanuit een meervoudig en reflectief perspectief geschreven en is sterk kwalitatief georiënteerd. Het beschrijft de organisatie in een crisisperiode en de daarop volgende veranderingen. Humanisering is hierbij de rode draad. De lezer krijgt inzicht in de veranderingsprocessen in de organisatie, waarbij vooral veel aandacht is geschonken aan de cultuur van de organisatie. Uit het onderzoek blijkt dat niet alleen de crisis is bestreden, maar dat de cultuur en de bedrijfsresultaten een positieve ontwikkeling doormaken. Het boek is een vorm van geschiedschrijving, met allerlei voorbeelden en momenten van reflectie op de situatie en ontwikkelingen in de organisatie. Humanisering is niet de enige variabele, maar wel een zeer belangrijke, die heeft bijgedragen aan een omvangrijke en positieve verandering in de organisatie.

 

De auteur

Gabriël Anthonio (45) is getrouwd en heeft twee kinderen. Samen met twee andere directeuren heeft hij dagelijks leiding gegeven aan het humaniseringsproces in de Dr. S. van Mesdagkliniek. Na een opleiding in agogisch werk en maatschappelijk werk studeerde hij sociale en culturele wetenschappen aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Na een periode van uitvoerend werk vervulde hij verschillende managementfuncties binnen de welzijnssector en bij Justitie. Op 1 januari 2006 is hij benoemd als Voorzitter Raad van Bestuur bij de stichting Jeugdhulp Friesland. Bij deze organisatie werken ongeveer 700 medewerkers, die opvang, zorg en behandeling geven aan ongeveer 2000 kinderen en jeugdigen. Gabriël Anthonio is een gedreven manager, maar tegelijk ook kritisch naar anderen en zichzelf. Deze behoefte aan reflectie heeft hem gestimuleerd onderzoek te doen tijdens een periode van leiding geven aan een omvangrijke verandering in een complexe organisatie. De onderzoeker heeft daartoe een vierjarig PhD/DBA programma aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht gevolgd. De promotor is Prof. Dr. H. Kunneman (UvH / Sociale en Politieke Theorie) en co-promotor is Prof. Dr. H. Letiche (UvH / Meaning of Organisation). Op 7 december 2006 promoveerde hij in Utrecht aan de Universiteit voor Humanistiek.

 

De organisatie

De Groningse Dr. S. van Mesdagkliniek is een groot Forensisch Psychiatrisch Ziekenhuis voor TBS-gestelden. In de periode 1997-1999 raakte de organisatie in een diepe crisis. Een ontvluchting van twee TBS-patiënten, een aantal suïcides, vermeende relaties tussen medewerksters en patiënten en een hoog ziekteverzuim vormden de hoofdingrediënten. Onder leiding van een nieuwe directie en in samenwerking met de GGZ Groningen werd er nieuw beleid uitgezet. De veranderingen moesten niet zozeer van bovenaf of van onderop komen, maar veel meer van binnenuit. De nieuwe directie zette een verandering in gang op basis van humane waarden die van betekenis waren voor de behandeling van de TBS patiënten en tevens pasten binnen de actuele context en situatie waar de organisatie zich in bevond.

 

Menselijke waarden waren dan ook leidraad voor de veranderingen die zich de afgelopen jaren in deze organisatie hebben voltrokken. Dit veranderingsproces wordt beschreven als de humanisering van de organisatie. Daarbij werd nadrukkelijk niet gekozen voor een vaststaand modelontwerp van de nieuwe organisatie, maar op basis van een humaan waardenstelsel is er gekozen voor een ontwikkelingsmodel.

 

In de organisatie is veel ruimte gegeven aan allerlei vormen van reflectie. De directie heeft hierbij zelf het voorbeeld gegeven door fysiek, dus letterlijk een kantoor midden in de organisatie te nemen. De directie had mede daardoor dagelijks contact met de TBS-gestelden en de medewerkers. De directie was direct aanspreekbaar en had meer zicht op wat er in de organisatie leefde en plaatsvond. In het onderzoek worden niet alleen het gedrag en de overwegingen van de directie beschreven. Er worden ook voorbeelden gegeven van omvangrijke veranderingen en verschillende vormen van reflectie, zoals opleiding, onderzoek en kunst.

 

Humanisering

In het onderzoek wordt humanisering als volgt beschreven:

Humanisering is een proces waarbij de mens nadrukkelijk centraal in de organisatie komt te staan. Humanisering van de organisatie kenmerkt zich doordat bepaalde humane waarden worden bevorderd en inhumane aspecten worden bestreden.

 

In de crisisperiode in de Dr. S. van Mesdagkliniek domineerde een beheerscultuur die veelal gebaseerd was op angst. Patiënten werden onnodig vaak vernederd, wat zich uitte in verwaarlozing, pesten en soms zelfs fysieke mishandelingen. De nieuwe directie wilde een duidelijke cultuuromslag bewerkstelligen. Zij kozen voor een herkenbaar en krachtig waardenstelsel:

Het respect naar de patiënt toe wordt bevorderd en de onnodig vernederende situaties worden actief bestreden.

 

Deze twee bewegingen, het bevorderen van humaniteit én bestrijden inhumane aspecten, bleken zeer effectief te zijn bij de ontwikkeling van de organisatie. Uit het onderzoek blijkt dat dit concept vrij snel tot concrete resultaten heeft geleid. Deze regulerende gedachte heeft onder andere geleid tot: het ‘open deuren beleid’, het beheren van een eigen sleutel door patiënten, patiënten die een eigen winkel beheren, patiënten die met externen aan kunstprojecten werken, patiënten die een gedichtenbundel uitgeven, een voetbalteam van patiënten die in de KNVB competitie voetballen en een actieve patiëntenraad die meedenkt over het beleid van de organisatie. Bij al deze veranderingen, waarbij patiënten een grotere verantwoordelijkheid hebben gekregen, hebben zich geen ernstige incidenten voorgedaan. Integendeel, het aantal incidenten en separaties is op spectaculaire wijze, met ruim 50% afgenomen. Ook het aantal recidives (3,3%) en aantal onttrekkingen tijdens verlof (< 7 per jaar op ruim 10.000 verlofactiviteiten) zijn zeer laag gebleven.

 

Geïntereseerden voor een boekbestelling (27,50 incl. verzendkosten) of andere vragen/reacties kunnen dit via de website van Jeugdhulp Friesland (www.jeugdhulpfriesland.nl) doorgeven.